Tarama testleri karmaşıklık ve mahiyet açısından
değişiklikler gösterir. En yaygın bir şekilde kullanılan
testlerin çoğu yüksek risk altındaki kişilerde sık
görülen kanser biçimlerini bulacak şekilde
tasarlanmıştır. Kanser tarama testleri pratik olmalıdır.
Yapılan test, kanseri, tamamen iyileşme şansının hâlâ
yüksek olacağı şekilde erken belirlemelidir.
Emniyet de önemli bir konudur. Test başlı başına
tehlikeli bir sağlık riskini yaratmamalıdır. Bundan
yirmi yıl önce meme kanserini belirlemek için kullanılan
mamografı işlemi, gövdeyi oldukça yüksek radyasyona
maruz bırakıyordu ve kanserin gelişmesinde başlı başına
bir faktör oluyordu. Ancak bugün mamografi ile kadınlar
yalnızca küçük miktarlarda radyasyona maruz kalmakta,
böylelikle muayene daha emniyetle olmaktadır.
Kanser için periyodik tarama testleri tüm kanser
vakalarında ve çeşitlerinde aynı önleyici değere sahip
değildir, örneğin akciğer kanserinde, özellikle eğer
sigara içiyorsanız, ara sıra göğüs röntgeninin çekilmesi
veya balgam tahlili, yaşamınızı sürdürme şansını
belirgin bir şekilde artırmayacaktır. Erken dönemde test
etme hâlâ önemli olmasına rağmen, akciğer kanserinde
yaşama oranı hâlâ yüzde 15 in altındadır. Sonuç olarak,
eğer sigara içiyorsanız veya evinizde veya işyerinizde
kimyasal maddelere maruz kalıyorsanız, akciğer
kanserinin taranması konusunda öğütlerini almak için
doktorunuza başvurunuz. Ancak hastalığın belirtilerini
gözlemekten daha önemli olan bir şey, potansiyel
karsinojenlere (kansere neden olan maddelere) maruz
kalmanızı azaltacak her şeyi denemektir. Sigarayı
bırakmak böylesi stratejilerden biridir.
Diğer kanserler yaşama oranı belirgin bir şekilde
artacak kadar erken teşhis edilebilir. Aşağıda
belirtilen kanser tarama testleri, Amerikan Kanser
Derneği tarafından önerilen kanser önleme programının
bir parçasıdır.
Meme Kanseri
Uyarıcı Belirtiler: Memede herhangi bir sertlik veya
kitle, veya meme uçlarından gelen akıntı veya kan.
Kanser Riski Faktörleri: Meme kanseri genellikle elli
yaşın üzerinde olan kadınlarda; hiç çocuğu olmamış
kadınlarda, ilk çocuklarını otuz yaşından sonra doğuran
kadınlarda, hiç emzirmemiş olan kadınlarda, ideal
ağırlıklarının yüzde 40 üzerinde olan kadınlar ile
cinsel olgunluğa gecikmiş olarak gelen veya gecikmiş
menapozu olan kadınlarda ve ailesinde (anne veya
kızkardeşlerde) menapoz öncesi meme kanseri olayı olan
kadınlarda ortaya çıkar.
Check-up Kuralları: Her kadın ayda bir defa göğüslerini
dikkatlice muayene etmelidir.
Buna ek olarak yirmi ile kırk yaş arasında olan
kadınların her üç yılda bir göğüslerini bir hekime
muayene ettirmesi gerekir. Kırk yaşın üzerinde olan
kadınların bu muayeneyi her yıl yaptırması gerekir. Eğer
kırk yaşın altındaysa-nız, ailenin geçmişinde göğüs
kanseri yoksa yüksek risk gruplarından birine
girmiyorsunuz demektir ve mamografinin alınmasına gerek
duyulmayabilir. Eğer kırk ile kırkdokuz yaşlan arasında
iseniz, herhangi bir belirti veya kitle yoksa ve
ailenizde göğüs kanseri geçiren biri yoksa yalnızca
basit bir mammogram yaptırın. Elli yaşından sonra
mammogramı her yıl yaptırın. Eğer ailenizde göğüs
kanseri varsa, yaşınıza aldırmaksızın her yıl bir
mammogram yaptırın.
Testis Kanseri
Uyarıcı Belirtilen Teslislerde herhangi bir kitle veya
boyutlarında değişiklik.
Kanser Riski Faktörleri: Yaşlı erkeklerden daha çok genç
erkeklerde ortaya çıkar (kırk yaşından sonra fazla
görülmez); normal yerine inmemiş testisler.
Check-up Kuralları: ilk gençlik yıllarının son
dönemlerinden başlayarak tüm yaştaki erkekler her ay
teslislerini muayene etmelidirler.
Kolorektal (Kalın Bağırsak ve
Rektum) Kanser
Uyarıcı Belirtilen Herhangi bir rektal (makattan gelen)
kanama veya dışkılama alışkanlıklarında uzun dönemli
değişiklik.
Kanser Riski Faktörleri: Aile üyelerinden birinde
geçmişte kolorektal polip (iyi huylu tü-moral oluşum)
veya kolorektal kanser veya kronik ülserleşmiş kolit
olması.
Check-up Kuralları: Kırk yaşın üzerinde olan kadın ve
erkeklerin her yıl dijital (parmakla) rektal muayeneden
geçmesi gerekir. Bundan öte elli yaşın üzerinde olan
erkek ve kadınların en azından iki yılda bir
sigmoidoskopik muayeneden geçmesi (sigmoidoskop ile
kolon içinin muayenesi) ve her yıl kan bulunup,
bulunmadığının kontrolü için feces (dışkı) testini
yaptırması gerekir.
Akciğer Kanseri
Uyarıcı işaretlen Rahatsız eden bir öksürük, öksürürken
kan gelmesi ve akciğer iltihabı veya bronşit nöbetleri;
göğüste ağrı.
Kanser Riski Faktörleri: Çok sigara içmek ve özellikle
astbest olmak üzere çevre kirletici maddelere maruz
kalmak.
Check-up Kuralları: Kırk yaşın üzerinde olan herkesin
bir göğüs röntgeni çektirmesi gerekir. Bunu takip eden
göğüs röntgenleri doktorunuzun kişisel kararına göre
yapılacaktır.
Servikal (Rahim Boynu) Kanser
Uyarıcı Belirtiler: Anormal vajinal kanama.
Kanser Riski Faktörleri: Genital (Cinsel) bölgelerde
kabarcıklar oluşturan deri iltihaplan veya genital siğil
enfeksiyonları-, ergenlik çağına geldikten kısa bir süre
sonra cinsel ilişkiye girme veya çok fazla cinsel ilişki
partnerinin olması.
Check-up Kuralları: Onsekiz yaşına gelen kadınların veya
seksüel olarak aktif olanların her yıl Pap testi
yaptırması ve pelvik muayeneden geçmesi gerekir.
Birbirini takip eden üç veya daha fazla normal sonuç
veren yıllık muayenenin ardından doktorunuz Pap testinin
daha az aralıklarla yapılmasına karar verebilir.
Endometrium (Rahim iç zarı)
Kanseri
Uyarıcı Belirtiler: Anormal vajinal kanama.
Kanser Riski Faktörleri: Geçmişte kısırlık olması veya
yumurtlama olmaması; menapozun geç başlaması veya uzun
süreli östrojen tedavisi, vücutta aşırı yağlanma; çok
fazla sigara içmek.
Check-up Kuralları: Menapoza geldikten sonra geçmişinde
kısırlık, aşırı şişmanlık, yfmurtlayamama, anormal rahim
kanaması veya östrojen tedavisi olan kadınların
endo-metriyal biyopsi yaptırmaları gerekir.
İdrar Yolu ve Mesane Kanseri
Uyarıcı işaretler: idrarda kan; sırt ağrısı; kilo ve
iştah kaybı, sürekli ateş; anemi (kansızlık).
Kanser Riski faktörleri: Elli yaşın üzerinde olan
erkeklerde-, çok fazla sigara içenlerde, geçmişte kronik
idrar yolu enfeksiyonlarından rahatsız olanlarda daha
fazla görülür.
Check-up Kuralları: Komple fiziki muayeneniz sırasında
yapılan rutin idrar tahlilleri idrarınızda kan olup
olmadığını (hemıtüri) gösterecektir. Eğer hematüri
bulunursa, doktorunuz anormal bir doku da bulursa,
biyopsi de dahil olmak üzere sistoskopik bir muayene
yapabilir. Doktorunuz bir böbrek filmi de isteyebilir.
Ağız Kanseri
Uyarıcı işaretler: Ağzınızın renginde herhangi bir
değişiklik veya ağzınızda iyileşmeyen herhangi bir yara.
Kanser Riski Faktörleri: Genellikle kırkbeş yaşın
üstünde erkeklerde, çok fazla sigara içenlerde ve
özellikle çok fazla alkol kullanımı ile birlikte
dumansız tütün kullananlarda (tütün çiğneyenlerde) daha
fazla görülür.
Check-up Kuralları: Eğer iyileşmeyen bir yara varsa
doktorunuza veya diş hekiminize başvurun.
Gırtlak Kanseri
Uyarıcı Belirtiler: Boğuk seslilik.
Kanser Riski Faktörleri: Çok fazla sigara içmek, eğer
fazla miktarda alkol kullanımı ile birlikte oluyorsa.
Check-up Kuralları: Konuşma özelliğinizde herhangi bir
değişiklik olması durumunda bir boğaz uzmanı tarafından
yapılan muayene veya eğer çok fazla sigara içiyorsanız
yıllık muayene.
Prostat Kanseri
Uyarıcı Belirtilen idrara çıkmada zorluk; sırtın alt
kısmında sürekli bir ağrı, pelvis veya kasıkların üst
kısmında sürekli ağri; idrarda kan.
Kanser Riski Faktörleri-. Yetmiş yaşın üzerinde olan
erkeklerde daha fazla görülür.
Check-up Kuralları: Eğer kırk yaşın üzerinde iseniz,
periyodik tıbbi muayeneniz sırasında bir dijital (parmakla)
rektal muayeneden de geçmeniz gerekir.
Cilt Kanseri
Uyarıcı Belirtilen Düzensiz sınırları olan küçük bir
lezyon (yara, bere) ve vücutta veya kol ve bacaklarda
kırmızı, beyaz, mavi veya mavi-siyah lekeler; cildin
herhangi bir yerinde rengi inci beyazından siyaha kadar
değişen yumru veya lezyonlar; avuç içi, ayak tabanı, el
ve ayak parmaklarının uç kısımlarında koyu renkli
lezyonlar; güneşe maruz kalmış cilt üzerinde daha koyu
renkli beneklerle birlikte geniş kah-verengimsi lekeler;
cildin herhangi bir yerinde kırmızımsı mor lekeler; ayak
parmakları veya bacakta mor-kahverengi veya koyu mavi
no-düller; yüz, kulak veya boyunda inci gibi veya mumlu
gibi yumru veya şişler-, göğüs veya sırtta düz, ten
rengi veya kahverengi yara izine benzer lezyonlar; yüz,
kulaklar, boyun, eller veya kollarda pullu veya kabukla
kaplı yüzeyi olan düz lezyon veya kırmızı nodul;
herhangi bir bende görülen değişiklik veya iyileşmeyen
bir yara.
Kanser Riski Faktörleri: Kadın ve erkeklerde kızıl saç,
açık cilt rengi veya gözlerin mavi olması; çocuklukta
ciddi güneş yanığı olması; ailenin geçmişinde doğum
lekeleri veya benler (displastik nevüs doğumda mevcut
ben oluşumu sendromu.)
Check-up Kuralları: Eğer yukarıda sıralanan uyarıcı
belirtilere sahip herhangi bir cilt lezyo-nunuz varsa
doktorunuza danışınız. |
